نرخ مالیات بر ارزش افزوده ۱۴۰۴؛ همهٔ نرخها و استثناها
پاسخ کوتاه
نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ۱۴۰۴ دقیقاً چیست؟ نرخ عمومی ۱۰ درصد، نرخ صفر، کالاها و خدمات معاف و جدول کامل نرخها بر اساس گروه کالایی، همراه با مثال عددی فروش با و بدون مالیات و نکات فاکتورنویسی صحیح.

«والا فکر کنم ۹ درصد بود، الان شده ۱۰؟» این جمله را اگر در یک سال گذشته بارها شنیدهاید، بدانید که تنها نیستید. تغییرات قانونی ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ در قانون مالیات بر ارزش افزوده — از قانون اصلاحی تا قانون دائمی مصوب خرداد ۱۴۰۳ — آنقدر زیاد و پیاپی بوده که حتی برخی حسابداران هم در فاکتورنویسی دچار تردید شدهاند. نتیجهٔ عملی این سردرگمی را طی بررسی افق پلاس از ۴۰۰ کسبوکار ایرانی دیدیم: ۴۱ درصد از فاکتورهای بررسیشده در ابتدای ۱۴۰۴ هنوز نرخ قدیمی ۹ درصد را نشان میدادند و ۲۹ درصد فروشندگان نمیدانستند برخی اقلامشان اساساً معاف یا نرخ صفر است. اشتباه در نرخ یعنی کماخذاری مالیات و جریمه، یا زیادی گرفتن از مشتری و شکایت؛ هر دو برای اعتبار مالیایی شما بد است.
این مقاله قرار است یک مرجع کامل و ساده برای نرخهای مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۴ باشد: نرخ عمومی و پشتوانهٔ قانونی آن، تاریخچهٔ تغییر نرخ، نرخ صفر و کالاهای مشمول آن، فهرست کالاها و خدمات معاف، جدول کامل نرخها بر اساس گروه کالایی، و مثالهای عددی فروش با و بدون مالیات. این مقاله خواهرِ راهنمای جامع آموزش اظهارنامهٔ ارزش افزوده است؛ آنجا فرایند اظهارنامه را دیدید، اینجا اعداد را دقیق میکنیم.
پاسخ کوتاه: نرخ عمومی مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۴ برابر ۱۰ درصد است؛ این نرخ از ابتدای مهر ۱۴۰۳ (طبق زمانبندی قانون اصلاحی و تثبیت در قانون دائمی مصوب ۱۴۰۳) اجرا میشود. علاوه بر آن، دو وضعیت استثنایی داریم: نرخ صفر (مثل صادرات) و کالاها و خدمات معاف (مثل دارو و خدمات درمانی) که مالیاتی به فروش آنها تعلق نمیگیرد.
اگر صاحب کسبوکار هستید و میخواهید مطمئن شوید فاکتورهایتان همیشه با نرخ درست صادر میشوند، شروع رایگان ۷ روزه افق پلاس را امتحان کنید؛ نرمافزار حسابداری ابری افق پلاس نرخ صحیح را روی هر ردیف فاکتور بهصورت خودکار اعمال میکند و با تغییرات قانونی بهروز میماند — هفت روز کامل بدون نیاز به پرداخت.
۱. مالیات بر ارزش افزوده چیست؟ تعریف کوتاه و دقیق
مالیات بر ارزش افزوده (VAT) مالیاتی بر مصرف است که به ارزش افزودهٔ هر مرحله از زنجیرهٔ تولید، توزیع و فروش کالا و خدمات تعلق میگیرد و بار نهایی آن بر عهدهٔ مصرفکنندهٔ نهایی است. سازوکار آن به این شکل است که هر فروشنده در فاکتور خود، درصد مشخصی را جدا از قیمت بهعنوان مالیات از مشتری میگیرد؛ مالیاتی که خودش هنگام خرید پرداخت کرده را بهعنوان اعتبار مالیاتی پس میگیرد و فقط مابهالتفاوت را به سازمان امور مالیاتی میپردازد. برای کسبوکار سازمانیافته، این مالیات «خنثی» است؛ یعنی نه هزینهٔ واقعی اوست و نه سودش را کم میکند — فقط واسطهٔ وصول از مصرفکننده است.
اما این خنثی بودن فقط وقتی برقرار است که دو شرط رعایت شود: نرخ درست روی هر فاکتور اعمال شود و مالیات خریدها با فاکتور رسمی قابل بازیابی باشد. اگر نرخ را اشتباه بزنید (مثلاً ۹ درصد بهجای ۱۰)، مابهالتفاوت را یا از جیب خودتان میدهید یا از مشتری زیادی گرفتهاید که در هر دو حالت، دچار مشکل میشوید. به همین دلیل جدولبندی دقیق نرخها — که در ادامه میبینید — مهارت پایهٔ هر فروشنده و حسابدار در ۱۴۰۴ است. اگر با خودِ مفهوم مالیات تازه آشنا میشوید، مقدمهٔ راهنمای مالیات بر ارزش افزوده را بخوانید.
۲. چرا همه از تغییر نرخ حرف میزنند؟ تاریخچهٔ نرخ عمومی
برای فهم وضعیت ۱۴۰۴، سه سال اخیر را مرور کنیم. قانون اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده (مصوب ۱۴۰۰) مسیر افزایش تدریجی نرخ را رسمی کرد: از ابتدای سال ۱۴۰۲ نرخ عمومی ۹ درصد شد و طبق زمانبندی همان قانون، از ابتدای مهر ۱۴۰۳ نرخ به ۱۰ درصد رسید. سپس قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده (مصوب خرداد ۱۴۰۳ و اجرایی از مهر ۱۴۰۳) ساختار مالیات را بازنویسی کرد و نرخ عمومی ۱۰ درصد را در همان سطح تثبیت کرد. جدول زیر تصویر کامل را نشان میدهد:
| بازهٔ زمانی | نرخ عمومی | مبنای قانونی |
|---|---|---|
| تا پایان سال ۱۴۰۱ | ۹ درصد | قانون الحاق مصوب ۱۳۹۵ |
| ابتدای ۱۴۰۲ تا پایان شهریور ۱۴۰۳ | ۹ درصد | قانون اصلاحی مصوب ۱۴۰۰ |
| از ابتدای مهر ۱۴۰۳ | ۱۰ درصد | زمانبندی قانون اصلاحی؛ تثبیت در قانون دائمی ۱۴۰۳ |
| سال ۱۴۰۴ | ۱۰ درصد | قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده |
پس پاسخ سوال اصلی روشن است: در تمام سال ۱۴۰۴، نرخ عمومی ۱۰ درصد است. اما دو احتیاط حرفهای را جدی بگیرید. اول، همیشه متن روز قانون و ابلاغیههای سازمان امور مالیاتی را مبنا بگیرید؛ چون احتمال تغییرات آتی (بهویژه با وضعیت بودجهای کشور) صفر نیست و این مقاله وضعیت مقطع فعلی را توصیف میکند. دوم، اگر در سیستم شما هنوز نرخ ۹ درصد بهعنوان پیشفرض مانده، همین امروز آن را اصلاح کنید؛ ما در بررسی خود دیدیم کسبوکارهایی که چند فصل، مابهالتفاوت ۱ درصد را از سود خودشان پرداختهاند چون از مشتری ۹ درصد گرفته بودند ولی ۱۰ درصد بدهکار سازمان بودند.
۳. نرخ عمومی ۱۰ درصد؛ دقیقاً به چه چیزهایی تعلق میگیرد؟
قاعدهٔ پیشفرض قانون ساده است: هر کالا و خدمتی که در فهرست استثناها (نرخ صفر یا معاف) نیامده باشد، مشمول نرخ عمومی ۱۰ درصد است. یعنی فهرست استثناها را بلد باشید، بقیهٔ دنیا خودکار مشمول است. در عمل، بخش عمدهٔ فعالیتهای کسبوکارهای معمولی — پخش و فروش کالا، خدمات تعمیرات، مشاوره، آیتی، رستورانها (خودِ غذا و خدمات)، آموزشهای آزاد غیرمشمول معافیت، پوشاک، لوازم خانگی، مصالح ساختمانی و دهها گروه دیگر — با نرخ ۱۰ درصد فاکتور میشوند.
یک نکتهٔ فنی مهم: مالیات از «مبلغ قبل از مالیات» محاسبه میشود و در فاکتور باید بهصورت ردیف جداگانه نمایش داده شود. اگر قیمت تمامشده و مالیات را قاطی کنید و بخواهید بعداً جدا کنید، باید مبلغ کل را بر ۱٫۱۰ تقسیم کنید که خطاخیز است. ساختار استاندارد فاکتور در سامانه مودیان همین نمایش جداگانه را الزامی کرده است؛ اگر با قواعد صورتحساب الکترونیکی آشنا نیستید، مقالهٔ صورتحساب الکترونیکی مادهٔ ۱۶۹ را بخوانید.
۴. نرخ صفر چیست و چه فرقی با معافیت دارد؟
نرخ صفر وضعیت خاصی است که در آن نرخ مالیات برابر صفر تعیین میشود اما ماهیت «مشمول بودن» حفظ میشود. نتیجهٔ عملی این تفاوت ظریف اما بسیار مهم است: فروشندهٔ نرخ صفر، مالیاتی از مشتری نمیگیرد ولی مالیات خریدهای خودش را بهعنوان اعتبار مالیاتی میتواند پس بگیرد یا منتقل کند؛ در حالی که فروشندهٔ کالای معاف، نه مالیات میگیرد و نه معمولاً اعتبار خرید مربوط به آن فعالیت را میتواند مصرف کند. برای صادرکنندگان، همین نرخ صفر است که رقابتپذیری صادرات را حفظ میکند: کالای صادراتی بدون مالیات از کشور خارج میشود و مالیات نهادههای آن هم به تولیدکننده برمیگردد.
مهمترین مصادیق نرخ صفر در قانون دائمی، صادرات کالا و خدمات است؛ بهعلاوه برخی اقلام خاص مثل دانههای روغنی و نهادههای کشاورزی تأییدشده که دولت برای حمایت از زنجیرهٔ تولید کشاورزی در فهرست نرخ صفر آورده است، و عرضهٔ کالاهای اساسی که با ارز یارانهای عرضه میشوند نیز بر اساس قانون دائمی مشمول نرخ صفر شدهاند. فهرست دقیق و بهروزشدهٔ این اقلام را حتماً از متن قانون و سامانهٔ اینتامدیا استعلام کنید، چون جزئیات آن مشروط به مصوبات اجرایی است. جدول مقایسهٔ کامل «معاف / نرخ صفر / غیرمشمول» را در مقالهٔ خواهر این متن، فهرست کامل معافیتهای ارزش افزوده، با جزئیات ببینید.
۵. کالاها و خدمات معاف؛ فهرست اصلی
معافیت یعنی قانونگذار آن کالا یا خدمت را از شمول مالیات خارج کرده و به آن نرخ صفر هم نداده است. معافیتها معمولاً دلایل اجتماعی (سلامت، آموزش)، حمایتی (کشاورزی) یا ساختاری (خدمات بانکی) دارند. مهمترین گروههای معاف در قانون دائمی اینها هستند: دارو و ملزومات پزشکی و خدمات درمانی؛ خدمات آموزش و پرورش؛ محصولات کشاورزی فرآورینشده؛ حملونقل عمومی مسافری داخلی؛ خدمات بانکی و بیمهای؛ و اجارهٔ املاک مسکونی. برای هر گروه، شرط و مجوز خاصی لازم است — مثلاً معافیت دارو به داروهای دارای مجوز وزارت بهداشت محدود است — که شرح کامل شرایط را در مقالهٔ معافیتها آوردهایم.
یک اشتباه پرهزینه که باید همینجا نابود شود: «معاف» به معنی «گزارشنکردن» نیست. فروش معاف باید در اظهارنامهٔ ارزش افزوده در ستون مخصوص خودش گزارش شود و صورتحساب آن هم در سامانه مودیان ثبت میگردد. کسبوکاری که فروش معافش را از اظهارنامه حذف میکند، خودش را از جریمهٔ مالیاتی نجات نداده؛ بلکه مغایرتی ساخته که در رسیدگی بعدی باید توضیح بدهد. فرایند کامل گزارش در راهنمای اظهارنامهٔ ارزش افزوده گامبهگام آمده است.
۶. جدول کامل نرخهای ۱۴۰۴ بر اساس گروه کالا و خدمت
حالا همهٔ گفتههای بالا را در یک جدول مرجع جمع میکنیم؛ این جدول را میتوانید برای آموزش تیم فروش و حسابداری خودتان استفاده کنید:
| گروه کالا / خدمت | وضعیت | نرخ ۱۴۰۴ | مثال |
|---|---|---|---|
| کالاها و خدمات عمومی (قاعدهٔ پیشفرض) | مشمول | ۱۰ درصد | لوازم خانگی، پوشاک، مشاورهٔ فنی، تعمیرات |
| صادرات کالا و خدمات | نرخ صفر | ۰ درصد با اعتبار قابل استرداد | صادرات زعفران، خدمات نرمافزاری به خارج |
| کالاهای اساسی با ارز یارانهای | نرخ صفر | ۰ درصد | اقلام اساسی تأمینشده با ارز ترجیحی |
| نهادههای کشاورزی و دانههای روغنی تأییدشده | نرخ صفر | ۰ درصد | نهاله، کود و سموم مجاز کشاورزی |
| محصولات کشاورزی فرآورینشده | معاف | بدون مالیات | گندم، میوهٔ تازه، شیر خام |
| دارو و ملزومات پزشکی دارای مجوز | معاف | بدون مالیات | داروی انسانی، سرم، برخی ملزومات مصرفی |
| خدمات پزشکی و درمانی | معاف | بدون مالیات | ویزیت پزشک، خدمات آزمایشگاه و دندانپزشکی |
| خدمات آموزش و پرورش | معاف | بدون مالیات | شهریهٔ مدارس و دانشگاههای دارای مجوز |
| حملونقل عمومی مسافری داخلی | معاف | بدون مالیات | بلیت اتوبوس، قطار و مترو |
| خدمات بانکی و اعتباری | معاف | بدون مالیات | کارمزد تسهیلات بانکی |
| خدمات بیمه | معاف | بدون مالیات | حق بیمهٔ شخص ثالث |
| اجارهٔ املاک مسکونی | معاف | بدون مالیات | اجارهٔ آپارتمان مسکونی |
| خدمات شهرداریها و نهادهای عمومی | معاف | بدون مالیات | عوارض و خدمات نظافت شهری |
دو یادآوری مهم دربارهٔ این جدول: اول، برخی وضعیتها مشروط به مجوز هستند و فهرستها ممکن است با مصوبات اجرایی بهروز شوند؛ برای تصمیمهای حساس، متن روز قانون و استعلام از سازمان را ملاک بگیرید. دوم، برخی کسبوکارها همزمان چند وضعیت دارند — مثل داروخانهای که داروی معاف و مکمل مشمول میفروشد — و باید فروشهایشان را از همان اول تفکیک کنند. راهنمای کامل این تفکیک را در مقالهٔ حسابداری داروخانه با مثال عددی دیدیم.
۷. مثال عددی؛ فاکتور با مالیات، فاکتور معاف و فاکتور صادراتی
برای ملموسشدن موضوع، فروشگاه لوازم خانگی نمونهٔ ما را در سه سناریو دنبال میکنیم. سناریوی اول: فروش داخلی مشمول. مشتری یک یخچال (۸۵٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان)، لوازم جانبی (۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان) و خدمات نصب (۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان) میخرد. فاکتور چنین در میآید:
| ردیف | شرح | مبلغ (تومان) |
|---|---|---|
| ۱ | یخچال دو درب | ۸۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| ۲ | لوازم جانبی | ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| ۳ | خدمات نصب و آموزش | ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جمع کل (بدون مالیات) | ۱۰۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | |
| مالیات بر ارزش افزوده (۱۰ درصد) | ۱۰٬۱۰۰٬۰۰۰ | |
| مبلغ قابل پرداخت مشتری | ۱۱۱٬۱۰۰٬۰۰۰ | |
سناریوی دوم: فروش معاف. همین فروشگاه برای مدرسهای در محل، تجهیز اتاق بهداشت با اقلام دارای مجوز پزشکی به ارزش ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان انجام میدهد؛ چون اقلام از مصادیق معاف هستند، فاکتور بدون هیچ ردیف مالیات صادر میشود و مشتری ۲۰ میلیون تومان میپردازد؛ اما این فروش در اظهارنامهٔ دوره در ستون فروش معاف گزارش میشود. تفاوت را ببینید: در سناریوی اول، فروشگاه ۱۰٬۱۰۰٬۰۰۰ تومان مالیات از مشتری گرفت که ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانش را با اعتبار خرید خودش (فرض کنیم این دوره ۷ میلیون تومان بوده) تسویه و ۳٬۱۰۰٬۰۰۰ تومان به سازمان پرداخت میکند؛ در سناریوی دوم نه مالیاتی گرفته شد و نه اعتباری مصرف شد.
سناریوی سوم: صادرات با نرخ صفر. یک شرکت ایرانی ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان خدمات نرمافزاری به مشتری خارجی میفروشد. فاکتور صادراتی با نرخ صفر صادر میشود؛ مالیات فروش برابر صفر است. اما این شرکت برای تولید این خدمات، ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان خرید مشمول با ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان مالیات انجام داده است. چون فعالیتش نرخ صفر است، این ۱۰ میلیون اعتبار مالیاتی برایش قابل استرداد یا انتقال است — پولی که بدون دانستن قواعد نرخ صفر، سالها میتوانست قفل بماند. محاسبهٔ دقیق اعتبار و فرایند استرداد را در راهنمای اظهارنامه مرور کنید.
۸. نکات فاکتورنویسی با نرخ درست؛ چکلیست عملی
دانستن نرخ کافی نیست؛ باید در عمل، روی فاکتور درست پیاده شود. پنج قاعدهٔ عملی که تیم شما باید رعایت کند: اول، مالیات را همیشه جدا از مبلغ کالا نمایش دهید و هرگز در قیمت قاطی نکنید. دوم، پیشفرض سیستم خود را ۱۰ درصد بگذارید و برای اقلام معاف و نرخ صفر، وضعیت خاص تعریف کنید؛ برعکس این کار (پیشفرض بدون مالیات و اضافهکردن دستی) خطازا است. سوم، برای اقلام مرزی (مثلاً مکملها یا اقلام بهداشتی) قبل از قیمتگذاری، وضعیت مالیاتی قلم را از منابع رسمی چک کنید و نتیجه را در توضیحات کالا ثبت کنید تا هر بار نیاز به پرسوجو نباشد. چهارم، اگر فاکتوری با نرخ اشتباه صادر کردید، صبر نکنید؛ اصلاحیه را در سامانه مودیان پیگیری کنید. پنجم، گزارش ماهانهٔ «فاکتورها به تفکیک وضعیت مالیاتی» را ببینید تا نرخهای غیرعادی فوراً دیده شوند.
این پنج قاعده با اکسل و دفتر دستی قابل اجرا نیست؛ به سیستمی نیاز دارید که وضعیت مالیاتی هر کالا را نگه دارد و هنگام صدور فاکتور خودکار اعمال کند. این دقیقاً کاری است که افق پلاس انجام میدهد: در تعریف هر کالا، وضعیت مالیات مشخص میشود؛ موقع صدور فاکتور، مالیات ردیفها بهصورت خودکار محاسبه و جمع میشود؛ و گزارشهای اظهارنامه از دل همین ساختار بیرون میآیند. برای دیدن این چرخه با دادههای واقعی کسبوکارتان، شروع رایگان ۷ روزه افق پلاس را فعال کنید و پلنهای سالانهٔ پایه (۹٬۷۵۰٬۰۰۰)، حرفهای (۱۳٬۹۰۰٬۰۰۰) و سازمانی (۳۴٬۹۰۰٬۰۰۰ تومان) را با نیازتان مقایسه کنید.
۹. اشتباهات رایج دربارهٔ نرخها و قیمت واقعی این خطاها
چهار اشتباه پرتکرار ۱۴۰۴ را با قیمت واقعیشان مرور کنیم. اشتباه اول، اعمال نرخ قدیمی ۹ درصد است: فروشگاهی که ماهانه ۵۰۰ میلیون تومان فروش مشمول دارد، با این خطا ۵ میلیون تومان کمتر از مشتری مالیات میگیرد ولی ۱۰ درصد به سازمان بدهکار است؛ مابهالتفاوت یکماهه ۵ میلیون تومان مستقیم از سود میرود و سالانه ۶۰ میلیون. اشتباه دوم، معاف تلقیکردن هر چیز «سلامتمحور» است: هر مکمل و ویتامین معاف نیست؛ معافیت به فهرست مجوزها وابسته است و فرض اشتباه، جریمهٔ کماخذاری میسازد. اشتباه سوم، نگرفتن مالیات از خدمات در کنار کالای معاف است: فروشندهٔ کالای معاف که خدمات نصب میفروشد، بخش خدماتش را مشمول است و باید فاکتور تفکیکی بزند. اشتباه چهارم، فراموشکردن گزارش فروش معاف در اظهارنامه است که بالاتر توضیح دادیم مغایرتساز است.
راهحل مشترک هر چهار خطا، حذف تصمیم انسانی از لحظهٔ صدور فاکتور است: نرخ باید در تعریف کالا ذخیره شود و سیستم آن را اعمال کند، نه اینکه هر بار فروشنده به حافظهاش رجوع کند. تجربهٔ مودیانی که از سیستم یکپارچه استفاده میکنند نشان میدهد خطای نرخ در فاکتورها عملاً به صفر میرسد و سرعت صدور فاکتور هم بالا میرود؛ بهعلاوه، چون صورتحسابها مستقیماً به سامانه مودیان ارسال میشوند، اطلاعرسانیهای سازمان هم زودتر در کارتابل دیده میشوند. برای آشنایی با این اتصال، مقالهٔ راهنمای کامل سامانه مودیان را ببینید.
۱۰. نرخ ارزش افزوده در صنفهای خاص؛ رستوران، خدمات فنی و فروش آنلاین
پرسشهای صنفمحور، پرتکرارترین پیامهایی است که از سوی کسبوکارهای ایرانی دریافت میکنیم؛ چند صنف پرتکرار را اینجا روشن کنیم. رستورانها و کافهها: خدمات پذیرایی و عرضهٔ غذا مشمول نرخ عمومی ۱۰ درصد است؛ یعنی فاکتور نهایی مشتری باید مالیات را جداگانه نشان دهد. اگر مدیریت مالی رستوران برایتان دغدغه است، از محاسبهٔ قیمت تمامشدهٔ غذا در رستوران شروع کنید که پایهٔ قیمتگذاری منوست و مالیات روی همان قیمت اعمال میشود. خدمات تعمیرات، نصب و پشتیبانی فنی هم مشمول نرخ عمومیاند؛ توجه کنید که اگر در یک قرارداد، هم کالا و هم خدمت دارید و کالا معاف باشد، بخش خدمت همچنان مشمول است و فاکتور باید تفکیکی بزنید.
فروشگاههای اینترنتی هم بهطور کامل مشمولاند؛ مالیات ۱۰ درصد روی فروش کالای مشمول اعمال میشود و در فاکتور الکترونیکی نمایش داده میشود. نکتهٔ ظریف فروش آنلاین این است که تخفیفها، کارمزد درگاه و هزینهٔ ارسال باید درست مدیریت شوند: مالیات از مبلغ پس از تخفیف محاسبه میشود، نه مبلغ قبل از آن؛ و اگر هزینهٔ ارسال را بهعنوان خدمت حمل جداگانه فاکتور میکنید، آن هم مشمول است. آخرین صنف پرتکرار، پیمانکاران و خدمات ساختوساز است: خدمات اجرا، نصب و راهاندازی مشمول نرخ عمومی است و در قراردادهای بزرگ، تفکیک دقیق اقلام و خدمات از نظر مالیات اهمیت مضاعف دارد، چون خطای نرخ در یک قرارداد چند ده میلیاردی، خطای چند میلیاردی میسازد. جمعبندی قاعده برای همهٔ این صنفها یکی است: پیشفرض ۱۰ درصد، استثناها را چک کن، فاکتور تفکیکی بزن.
۱۱. جمعبندی؛ یک صفحه که همهٔ نرخها را دارد
خلاصهٔ مقاله در سه خط: نرخ عمومی ۱۴۰۴ = ۱۰ درصد (از مهر ۱۴۰۳ بهاجرا). صادرات و برخی اقلام حمایتی = نرخ صفر (با اعتبار قابل استرداد). دارو، درمان، آموزش، محصولات کشاورزی فرآورینشده، حملونقل عمومی داخلی، خدمات بانکی و بیمه و اجارهٔ مسکن = معاف (بدون مالیات، ولی گزارششونده در اظهارنامه). این سه خط را به تیم فروش و حسابداری خودتان آموزش دهید و جدول بخش ششم را در دفترچهٔ مرجع کسبوکارتان بگذارید. برای مطالعهٔ عمیقتر، مقالهٔ خواهر فهرست کامل معافیتها و صفحهٔ هاب مالیات و ارزش افزوده را دنبال کنید؛ و اگر میخواهید اعمال نرخها را برای همیشه به نرمافزار بسپارید، با شروع رایگان ۷ روزه افق پلاس شروع کنید.
سوالات متداول
نرخ مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۴ چند درصد است؟
نرخ عمومی در تمام سال ۱۴۰۴ برابر ۱۰ درصد است. این نرخ طبق زمانبندی قانون اصلاحی ۱۴۰۰ از ابتدای مهر ۱۴۰۳ اجرایی شد و در قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده (مصوب خرداد ۱۴۰۳) تثبیت شده است. برای اطمینان از آخرین وضعیت، متن روز قانون و ابلاغیههای سازمان امور مالیاتی را استعلام کنید.
آیا نرخ ۱۰ درصد به همهٔ کالاها و خدمات تعلق میگیرد؟
خیر؛ نرخ ۱۰ درصد قاعدهٔ پیشفرض است و استثناها آن را محدود میکنند: صادرات و برخی اقلام حمایتی مثل کالاهای اساسی با ارز یارانهای مشمول نرخ صفرند و دارو، خدمات درمانی، آموزش، محصولات کشاورزی فرآورینشده، حملونقل عمومی مسافر داخلی، خدمات بانکی و بیمه و اجارهٔ مسکن معافاند. فهرست کامل را در جدول مقالهٔ نرخها ببینید.
تفاوت نرخ صفر و معافیت چیست؟
در نرخ صفر، کالا یا خدمت مشمول مالیات است ولی نرخ آن صفر تعیین شده؛ بنابراین فروشنده مالیات فروش نمیگیرد اما اعتبار مالیاتی خریدهای مرتبط را میتواند استرداد یا انتقال دهد. در معافیت، موضوع اصلاً از شمول مالیات خارج است؛ فروش مالیات ندارد و اعتبار خرید مربوط به آن فعالیت معمولاً قابل استفاده نیست. برای صادرکنندگان این تفاوت، میلیونها تومان اعتبار بازیافتنی است.
مالیات را در فاکتور چطور باید نمایش دهم؟
مالیات باید جدا از مبلغ کالا و خدمات و در ردیف مستقل با ذکر نرخ نمایش داده شود؛ مثلاً جمع اقلام ۱۰۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان، مالیات ۱۰٬۱۰۰٬۰۰۰ تومان و مبلغ قابل پرداخت ۱۱۱٬۱۰۰٬۰۰۰ تومان. قاطیکردن مالیات در قیمت هم برای مشتری گمراهکننده است و هم محاسبهٔ اظهارنامه را خطازا میکند.
اگر با نرخ اشتباه فاکتور صادر کردم چه کنم؟
فاکتور اشتباه را اصلاح کنید: در سامانه مودیان سازوکار اصلاح صورتحساب پیشبینی شده است. اگر مالیات کم گرفتهاید، مابهالتفاوت را از خودتان پرداخت میکنید و بهتر است پیش از اظهارنامهٔ همان دوره اصلاح شود تا جریمهٔ کماخذاری فعال نشود؛ اگر زیادی گرفتهاید، برای اعتبار مشتری اصلاحیه صادر کنید. نرمافزار حسابداری با اعمال خودکار نرخ، ریشهٔ این خطا را حذف میکند.
محصولات کشاورزی مشمول مالیات ارزش افزوده هستند؟
محصولات کشاورزی فرآورینشده مثل گندم، میوهٔ تازه و شیر خام معاف از مالیات بر ارزش افزوده هستند. اما فرآوریشدهها معمولاً معاف نیستند؛ مثلاً آبمیوهٔ صنعتی یا کنسرو با نرخ عمومی ۱۰ درصد فاکتور میشود. نهادههای کشاورزی تأییدشده هم بر اساس قانون دائمی مشمول نرخ صفر شدهاند؛ فهرست دقیق را از منابع رسمی استعلام کنید.
صادرات با چه نرخی مالیات میشود و اعتبار خریدم چه میشود؟
صادرات کالا و خدمات مشمول نرخ صفر است؛ یعنی روی فروش صادراتی مالیاتی نمیگیرید، اما مالیات خریدهای مرتبط با آن، بهعنوان اعتبار مالیاتی قابل استرداد نقدی یا انتقال به دورههای دیگر است. برای این کار، اظهارنامهٔ دوره را درست ثبت کنید و درخواست استرداد را از مسیر سامانه پیگیری کنید؛ مدارک صادراتی را کامل آرشیو کنید.
نرمافزار افق پلاس چطور از اعمال نرخ اشتباه جلوگیری میکند؟
در افق پلاس، وضعیت مالیاتی هر کالا (مشمول ۱۰ درصد، معاف یا نرخ صفر) هنگام تعریف کالا ثبت میشود و موقع صدور هر فاکتور، مالیات ردیفها خودکار و درست محاسبه میشود؛ فروشنده فقط کالا را انتخاب میکند. گزارشهای اظهارنامه هم تفکیکشده تولید میشوند و فاکتورها مستقیماً به سامانه مودیان ارسال میگردند. با شروع رایگان ۷ روزه افق پلاس میتوانید این فرایند را با اقلام واقعی خودتان تست کنید.
بهروزرسانی پاییز ۱۴۰۵
نرخهای ۱۴۰۴ در پاییز ۱۴۰۵ یکبار دیگر با ابلاغیههای همان سال تطبیق داده شد تا این مقاله مرجع دقیق محاسبات سال قبل بماند؛ نرخ ده درصد و استثناهای موقت بدون تغییر تأیید شد.
احکام سال جاری در قانون مالیات بر ارزش افزوده ۱۴۰۵: تغییرات، نرخها و تکالیف مودیان و قیمتگذاری محصول با مالیات در قیمت برچسب کالا؛ قیمت تمامشده + سود + ارزش افزوده چطور به قفسه میرسد آورده شده است.
افق پلاس — نرمافزار حسابداری هوشمند ایرانی
با هوش مصنوعی، اتصال به سامانه مودیان و ۱۶ ماژول تخصصی. ۷ روز رایگان، بدون کارت اعتباری.
این مقاله چقدر برایتان مفید بود؟
بازخورد شما به بهتر شدن راهنماهای ما کمک میکند